Fietscomputer kalibreren: zo stel je de wielomtrek juist in

Een fietscomputer berekent je snelheid en afgelegde afstand niet uit het niets: bij de meeste modellen ligt de wielomtrek in millimeters aan de basis van die berekening. Staat die waarde verkeerd ingesteld, dan klopt je snelheid niet en telt de kilometerteller structureel te veel of te weinig op, ook al lijkt alles verder gewoon te werken. Veel fietsers stellen deze waarde één keer in bij het monteren van de sensor en denken er daarna nooit meer aan. In dit artikel lees je waarom kalibratie zo belangrijk is, wat er misgaat bij een foutieve instelling, hoe je de wielomtrek zelf nauwkeurig meet met de rolmethode, en wanneer het tijd is om opnieuw te kalibreren.

Waarom is de wielomtrek zo belangrijk voor je fietscomputer?

Een bedrade of draadloze fietscomputer zonder gps telt het aantal wielomwentelingen via een magneetje op de spaak en een sensor bij de vork. Om daar een snelheid en afstand uit te berekenen, vermenigvuldigt de computer dat aantal omwentelingen met de wielomtrek die jij hebt ingevoerd. Klopt die omtrek niet, dan is elke berekening vanaf dat moment structureel scheef, ongeacht hoe goed de sensor zelf werkt.

Bij een gps-fietscomputer ligt dat net iets genuanceerder. De positie en afstand komen primair van het satellietsignaal, dus die zijn minder afhankelijk van de wielomtrek. Rijd je echter met een los snelheids- of cadanssensortje gekoppeld aan het toestel, dan gebruikt de computer die sensor juist om snelheid nauwkeuriger te tonen bij lage snelheden, in tunnels, onder dicht bladerdek of op de indoor trainer waar geen gps-signaal is. Ook dan bepaalt een correcte wielomtrek of die aanvullende data klopt.

Wat gaat er mis bij een verkeerde instelling?

Omdat de omtrek een vaste factor is in elke berekening, werkt een afwijking procentueel door over je hele rit. Sta je bijvoorbeeld enkele procenten te hoog ingesteld, dan toont het scherm ook enkele procenten te veel snelheid en afstand, op elk moment van de rit. Dat lijkt onschuldig bij een rondje om het blok, maar telt fors op bij trainingsschema's, segmenttijden of een jaaroverzicht van gereden kilometers.

• •Omtrek te groot ingesteld: snelheid en afstand worden structureel te hoog weergegeven, je rijdt in werkelijkheid langzamer en korter dan het scherm laat zien.
• •Omtrek te klein ingesteld: snelheid en afstand worden structureel te laag weergegeven, terwijl je in werkelijkheid harder en verder rijdt dan gemeten wordt.
• •Millimeters met centimeters verward: een tienvoudige fout is snel gemaakt bij het intypen en levert onbruikbare, overduidelijk onrealistische waarden op.
• •Trainingsdata die niet meer klopt: vermogensberekeningen, gemiddelde snelheid en segmentvergelijkingen op basis van wielsensordata worden minder betrouwbaar naarmate de afwijking groter is.

Hoe meet je de wielomtrek precies? De rolmethode

De meest nauwkeurige manier om de wielomtrek te bepalen is hem zelf op te meten met de zogeheten rolmethode. Dit kost een paar minuten en heeft geen speciaal gereedschap nodig buiten een rolmaat.

• •Band op spanning: pomp de band op de spanning waarmee je normaal rijdt, die spanning beïnvloedt hoeveel de band platdrukt en dus de effectieve omtrek.
• •Zelf op de fiets zitten: je eigen gewicht drukt de band net iets platter dan een onbelast wiel, dat scheelt genoeg om de meting te beïnvloeden.
• •Ventiel exact onderaan zetten: markeer bij het ventiel een streepje op de band of velg, en markeer het beginpunt op de grond eronder.
• •Eén volle omwenteling rollen: rol in een rechte lijn tot het ventiel weer precies onderaan staat en markeer dat eindpunt op de grond.
• •Afstand opmeten: meet met een rolmaat de afstand tussen beide markeringen in millimeters; dat getal is de wielomtrek die je invoert in het instellingenmenu.

Standaardtabel op bandenmaat: sneller, maar minder nauwkeurig

De meeste handleidingen en instellingen-apps bevatten ook een standaardtabel waarin je de bandenmaat opzoekt die op de zijkant van de band staat, bijvoorbeeld 700x25c, en daar een vaste omtrekwaarde bij vindt. Dat is een stuk sneller dan zelf meten en werkt prima als startpunt.

Een tabelwaarde is echter een gemiddelde over een hele bandenmaat, niet over jouw specifieke band. Profieldiepte, merk, bandenspanning en zelfs slijtage zorgen voor kleine onderlinge verschillen die de tabel niet meeneemt. Voor rustig fietsen op bekende routes is dat verschil zelden merkbaar, maar bij hardlopers op prestatiedata, lange afstanden of trainingsschema's telt elke procent afwijking mee. Wil je optimale nauwkeurigheid, kies dan alsnog voor de rolmethode.

Wanneer moet je opnieuw kalibreren?

Kalibratie is geen eenmalige instelling die voor altijd blijft kloppen. In een aantal situaties verandert de effectieve wielomtrek, ook al lijkt er verder niets aan de fiets te zijn gewijzigd.

• •Nieuwe band gemonteerd: een ander merk of profiel heeft vaak een net iets andere buitendiameter dan de vorige band, ook bij dezelfde maataanduiding.
• •Bandenspanning structureel aangepast: rijd je voortaan bewust met een andere spanning dan waarmee je oorspronkelijk gemeten hebt, meet dan opnieuw.
• •Ander wiel of andere fiets: wissel je de sensor naar een tweede fiets of een ander wiel, dan hoort daar in de meeste gevallen een eigen omtrekwaarde bij.
• •Zichtbare bandenslijtage: een flink versleten band met minder profiel heeft een kleinere omtrek dan een nieuwe band van hetzelfde model.

Twijfel je of je huidige toestel nog wel nauwkeurig genoeg is, of is de fietscomputer zelf aan vervanging toe? Kies dan voor een nauwkeurige fietscomputer die eenvoudig te koppelen en te kalibreren is met een los snelheidssensortje. Zo weet je zeker dat de basis klopt, voor je aan de rest van de instellingen begint.

Veelgestelde vragen over fietscomputer kalibreren

Moet ik een fietscomputer met gps ook kalibreren?

Alleen als er een los snelheids- of cadanssensortje aan gekoppeld is. Gebruikt de computer uitsluitend het gps-signaal voor positie en afstand, dan speelt de wielomtrek geen rol. Zodra je een wielsensor toevoegt, bijvoorbeeld voor gebruik op de indoor trainer of voor nauwkeurigere data bij lage snelheid, is kalibreren alsnog nodig.

Hoeveel verschil maakt een kleine afwijking in de wielomtrek?

Een afwijking van een paar millimeter op een omtrek van ruim twee meter lijkt verwaarloosbaar, maar werkt procentueel door over elke gereden kilometer. Bij een korte rit valt dat nauwelijks op, maar bij een seizoen aan trainingsdata of een lange tocht telt die kleine, structurele afwijking wel degelijk op tot een merkbaar verschil in je totale afstand.

Kan mijn fietscomputer de wielomtrek automatisch bijstellen?

Sommige gps-fietscomputers kunnen de sensordata na een rit vergelijken met de gps-afstand en de omtrek op basis daarvan automatisch bijstellen. Of jouw model die functie heeft, en hoe je hem inschakelt, verschilt per merk. Raadpleeg de instellingen of handleiding van je specifieke toestel om te controleren of automatische kalibratie beschikbaar is.

Werkt de rolmethode ook bij brede of geprofileerde banden?

Ja, de methode werkt bij elke bandenmaat, ook bij brede mountainbikebanden met grof profiel. Bij een grover profiel kan de meting per omwenteling iets meer variëren, dus is het verstandig om de meting twee of drie keer te herhalen en het gemiddelde aan te houden voor een betrouwbaardere uitkomst.